اسب کاسپین را به حق می توان میراث طبیعی منطقه خزری دانست .
این موجود زیبا گرچه سالها از ذهن فراموشکار مردمان پاک شده بود اما نجیبانه و استوار در اعماق جنگلهای سبز کرانه جنوبی خزر و برخی روستاها به حیات خود ادامه داد تا اینکه زنده یاد " لوئیز فیروز" زنی از تباری دیگر که بعنوان عروس به سرزمین ما گام نهاده بود ، این اسب اصیل را کشف و به جهانیان معرفی کرد. بر اساس مستندات تاریخی ، اسب کاسپین شش هزار سال قبل از میلاد در سواحل دریای کاسپین در ایران زندگی میکرد . شواهد ژنتیکی حاکی از آن است که کاسپین کنونی اجداد همه گونههای اسب شرقی است. اسب کاسپین یک حیوان جنگلی با شباهتهای بسیار به آهوی وحشی است و قابلیت های زیادی برای پرش دارد. اسب کاسپین رام، دارای سری کوچک، چشمان بزرگ، گوشهای کوتاه، پیشانی پهن ، پاهای ظریف ، سمهای بیضی و محکم ، رنگ یک پارچه و حرکات نرم است. ویژگی هایی که بسیاری از علاقمندان به اسب در جهان را به حفظ و پرورش آن واداشته است . اما با وجود برخی حرکتهایی که در سالهای اخیر از سوی علاقمندان به این گونه منحصر به فرد انجام شده متاسفانه آن گونه که باید در حفظ و پرورش آن تلاش نشده است . به اعتقاد صاحب نظران حفاظت از این گونه و اصالت آن نه تنها از دیدگاه حفظ تنوع زیستی منطقه خزر بلکه از جنبه های میراث فرهنگی ، اقتصادی و گردشگری حائز اهمیت است . محمود فرج پور کارشناس ارشد محیط زیست گیلان در مورد اسب کاسپین به ایرنا گفت : اسب کاسپین گونه منحصر به فرد منطقه است که هنوز هیچ سازمانی برای حفظ خلوص این بانک ژنی برنامه ریزی نکرده است . وی با اشاره به این که این گونه بدلیل زیبایی مورد توجه شدید قاچاقچیان قرار دارد گفت: الان هیبریدهایی از این گونه دیده می شود که می تواند خلوص آن را به خطر بیاندازد. فرج پور مهمترین کارکرد تنوع زیستی را تولید فرهنگها دانست و گفت اگر دقت کنیم تاریخ هر منطقه ای را نوع تنوع زیستی آن تشکیل می دهد. به گفته وی برای مثال اگر در مقطعی از زمان در نقطه ای از جهان اسبهای خوبی پرورش داده می شده سوارکاران و دلاوران خوبی نیز در آن منطقه رشد می کردند. وی یاداور شد : در قانون چهارم توسعه مفاد خوبی برای حفظ خلوص تنوع زیستی در نظر گرفته شد که متاسفانه شتاب زده از کنار آن رد شده اند. فرج پور تصریح کرد: مهمترین کارکرد این گونه ها که در جهان به گونه های اندیکاتور معروفند حفظ این گونه ها برای جلب توریست است . به گفته وی کشور ژاپن نیز گونه ای از اسبهای بومی منطقه خود را که در قدیم برای کشاورزی مورد استفاده قرار می گرفت با حفاظت و پرورش در جزایری مانند هوکایدو و تهیه سناریویی برای جلب گردشگر اکنون در صنعت توریسم مورد استفاده قرار می دهد. وی با تاکید بر این که مهمترین چیزی که این بانک ژنی را تهدید می کند ناخالصی آن است متذکر شد: حفاظت و پرورش این گونه یک بحث فرابخشی است. به اعتقاد فرج پور باید طرح جامعی برای حفاظت از این گونه تهیه شود و گروههای مختلف اعم از دانشگاهیان ، دستگاههای اجرایی همچون جهاد کشاورزی ، گردشگری ، محیط زیست ، تربیت بدنی و شهرداری ها متفقا در حفظ و پرورش آن مشارکت داشته باشند. به گفته وی اگر همت جمعی وجود داشته باشد حتی سازمانهای بین المللی نیز حاضر به کمک خواهند بود. وی برگزاری جشنواره در سالهای اخیر توسط دوستداران اسب زیبای کاسپین را اقدامی درخور تحسین دانست . اسب کاسپین یک نژاد خالص و قدیمی از نتیجه تکامل نژادهای زیبا و برتر است. از قرون هفتم این اسبهای کوچک ، زیبا و رام به دلایل نامعلومی ناپدید شدند و تنها در نقاشیهای بهجا مانده از دوران مغول در قرن شانزدهم اسبچههایی ترسیم شدند که کودکان بر آنها سوار بودند. تا آنکه در سال 1966خانم لوئیز فیروز در شهر آمل به اسب کوچک زیبایی برخورد که یک ارابه حامل سیمان را میکشید. از آنجا که تعداد زیادی از این نوع اسب با ساختار بدنی ظریف در این محل وجود داشت خانم فیروز احتمال داد که این نژاد ، یک نوع نژاد ویژه و کمیاب مختص قسمت شمالی ایران باشد. این نژاد اصیل و زیبا پس از کشف توسط خانم فیروز به کشورهای دیگر فرستاده شد و هماکنون در کشورهای استرالیا، انگلیس و آمریکا پرورش داده میشود. اما با وجود تلاشهایی که در سالهای اخیر صورت گرفته هنوز نه تنها در کشور بلکه در استانهای حاشیه خزر چندان شناخته شده نیست . رییس هیات سوارکاری گیلان و از پرورش دهندگان اسب کاسپین که چند جشنواره اسب کاسپین به همت او برگزار شده معتقد است حفظ این گونه علاوه بر این که از جنبه حفظ تنوع زیستی منطقه حائز اهمیت است می تواند از جنبه اقتصادی ، گردشگری ، فرهنگی و ورزشی بسیار حائز اهمیت باشد. " هوشنگ افشاری " اظهار داشت : این اسب بومی به راحتی در محیط طبیعی زندگی می کند و نیاز به نگهداری های ویژه ندارد. پرورش این اسب برای صادرات نیز می تواند مورد توجه ساکنان حاشیه خزر بویژه روستاییان باشد. به گفته وی این اسب در خارج از کشور بین 30 تا 50 هزار دلار به فروش می رود. گیلان دارای دو مرکز پرورش اسب کاسپین در حسن رود انزلی و رضوانشهر است.
اسب کاسپین را به حق می توان میراث طبیعی منطقه خزری دانست .